Dilovası'nda Partikül Madde Kirliliği: Kirletici Kaynakların Dökümü ve Partikül Maddede    Kanserojenik PAH Analizi

 Dilovası gıda, kimya, petrokimya ve metal ürünleri üreten bir çok sanayi kuruluşunun bulunduğu, E5 ve TEM otoyolları içinden geçen, işlek bir liman bölgesine sahip, yaklaşık 50.000 yerleşik nüfuslu endüstriyel bir bölgedir. Gebze-Dilovası’nda son yıllarda gerçekleşen ölümlerin %50’sinin kanser nedenli olduğu Sağlık Bakanlığı tarafından tespit edilmiştir.

 Dilovası’nda ortalamanın çok üzerinde gerçekleşen kanser vakaları ve kanser nedenli ölümler bu bölgenin çevre kalitesi açısından bir an önce incelenmesini zorunlu hale getirmiştir. Özellikle bölgede bozulan hava kalitesinin partikül madde konsantrasyonu ve partikül maddede bulunan kanserojenik çok halkalı (polycyclic) aromatik hidrokarbonlar (PAH) açısından incelenmesi gerekmektedir. PM ve PAHların (evsel ısınma, taşıtlar,endüstri ve açıkta yakma) bölgede başlıca hangi kaynaklardan ve ne ölçüde geldiğinin belirlenmesi önemlidir. Çapları 10 m ve özellikle 2.5 m’nin altındaki partikül madde (PM10 ve PM2.5) akciğerlerde birikme yaptığından ve söz konusu kanserojenik maddelerin daha çok küçük çaplı partiküllerde bulunmasından dolayı sağlığa olumsuz etkileri daha ciddi olmaktadır.

 Güneş ışınları ile etkileşerek yerel ısınma veya soğumaya da neden parçacıklar da gene bu boyuttaki partikül maddelerdir. Söz konusu proje önerisinde bölge için partikül madde dökümünün (envanter) oluşturulması ve partikül maddedeki Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC) tarafından belirlenen kanserojenik olarak listelenmiş sekiz PAH için analiz yapılması planlanmıştır. Literatürde bulunan yayılım (emisyon) faktörleri göz önüne alınarak oluşturulan dökümde toplam partikül madde ve yayılım faktörleri boyuta bağlı olarak verilen kaynaklar için PM10 ile PM2.5 olarak gruplandırılacaktır. Böylece bölgedeki sanayi, evsel ısınma, motorlu taşıtlar ve açık alanlardan kaynaklanan partikül madde miktarlarının detaylı ve güvenilir bir dökümü çıkarılacaktır.

   Bölgedeki hava kalitesinin durumunu değerlendirmek ve kaynaklardan ne kadar etkilenildiğinin nicel bir tespitinin yapmak üzere de farklı kaynaklardan etkilenileceği düşünülen iki nokta ve arka plan konsantrasyonun belirleneceği diğer bir nokta olmak üzere toplam üç noktada PM10 örneklemesi yapılacaktır. Mevsimlere göre iki sefer birer hafta süreyle PM10 örneklemesi yapılması planlanan mevkiler:

 a) mevcut nüfus yoğunluğu fazla, topografik özellikler ve rüzgar şartlarıyla en çok kirleticiye maruz kalacağı belirlenen bir nokta,

 b) E5 ve TEM yollarının geçtiği yola yakın bir nokta ve

 c) Dilovası’nın daha dışında yer alan ve arka plan konsantrasyonun ölçülebileceği üçüncü bir nokta.

 Toplanan numunelerde organik madde içerikleri ısıl yöntemle, PAHlar ise gaz renk çizercisi (kromatoğrafi) (GC) ve kütle spektrometresi (MS) ile belirlenecektir. Atmosferik birikimin değerlendirilmesi açısından ayrıca ölçüm yapılan noktalardan alınan toprak numuneleri de PAH açısından incelenecektir.

     Sonuç olarak önerilen çalışma üç aşamadan oluşacaktır.

 1. Bölgedeki partikül madde kaynaklarının kaynak tipine göre ve boyutuna göre ayrılması ve 0.5 x0.5 km çözünürlüğünde mevsime bağlı olarak belirlenmesi ve bir veri tabanının oluşturulması

 2. Bölgede toplam PM10 miktarlarının bir yıl boyunca her mevsimde örneklemelerin yapılması ve partikül maddede ve eş zamanlı olarak alınan toprak numunelerinde kanserojenik PAH içeriklerinin belirlenmesi.

 3. Ölçüm sonuçlarının istatistiksel yöntemlerle standartlarla ve kendi aralarında karşılaştırılması, hava kalitesinin partikül madde ve PAHlar açısından durumunun değerlendirilmesi ve bulguların yerel kurumlara ve diğer ilgili üçüncü partilere ulaştırılması.

  Bu projeyle PM (boyuta bağlı) ve PAHların yayılımı ve miktarları ile ilgili hava kirliliği profili ortaya çıkacaktır. Elde edilecek sonuçlar bölgede kanserle hava kirliliği arasında bir ilişki olup olmadığının belirlenmesinde önemli bir girdi sağlayarak hava kalitesi yönetimindeki etkin tedbirlerin alınmasında yol gösteri olacaktır.

                                                                                                                          Pınar Kuş / Gebze Yük.Tek.Ens.